Thu thập đồng hồ đo, nhiệt độ máy biến áp, môi trường phòng và tủ phụ trợ cho đội O&M. Ở trạm từ 110 kV và nhà máy từ 10 MW, thiết bị chỉ làm gateway phụ, không thay RTU kết nối điều độ.
Trạm biến áp chia làm hai nhóm rất khác nhau. Nhóm thứ nhất là trạm từ 110 kV trở lên và trạm của nhà máy điện từ 10 MW: đã có hệ bảo vệ, điều khiển, RTU hoặc gateway kết nối SCADA của cấp điều độ theo quy định riêng. Đội O&M ở đây vẫn thiếu những dữ liệu không nằm trong danh sách điểm gửi điều độ: nhiệt độ, độ ẩm phòng, điều hòa, phòng ắc quy, tủ nguồn tự dùng, cửa ra vào, đồng hồ đo phụ.
Nhóm thứ hai là trạm biến áp phân phối của khách hàng, ví dụ trạm 22/0,4 kV trong nhà máy, tòa nhà. PROTO chưa tìm thấy nghĩa vụ giám sát từ xa bắt buộc cho nhóm này, nên giám sát là lựa chọn vận hành. Nhiều trạm chỉ được kiểm tra theo lịch đi tuần; máy biến áp quá tải hoặc nóng lên chỉ được biết khi đã có sự cố.
Hệ giám sát O&M là một hệ độc lập, chỉ đọc, đặt song song với hệ bảo vệ, điều khiển và SCADA điều độ. Gateway không nằm trong mạch bảo vệ, không đi chung kênh truyền với RTU, không gửi dữ liệu cho cấp điều độ.
Trạm phân phối của khách hàng. USR-M300 đặt trong tủ hạ áp tổng hoặc tủ điều khiển. Cổng RS485 thứ nhất nối các đồng hồ đa chức năng ở lộ tổng và các lộ ra; cổng thứ hai nối bộ điều khiển tủ tụ bù hoặc bộ điều khiển nhiệt độ máy biến áp khô có RS485. Nhiệt độ dầu, cuộn dây của máy biến áp dầu lấy từ ngõ ra 4–20 mA của đồng hồ nhiệt (nếu có) vào AI. Trạng thái máy cắt tổng, ATS, máy phát lấy qua tiếp điểm phụ vào DI; thiếu ngõ thì ghép module USR-IO. Nhiệt độ, độ ẩm phòng dùng cảm biến TH30.
Trạm từ 110 kV, nhà máy từ 10 MW. Gateway phụ chỉ lấy dữ liệu O&M từ những nguồn chủ trạm cho phép: đồng hồ đo phụ, nhiệt độ máy biến áp, môi trường phòng điều khiển và phòng ắc quy, tủ AC/DC tự dùng. Nếu cần đọc rơ-le hoặc thiết bị IEC 61850, dùng USR-EG628-ETH: một cổng Ethernet nối vào mạng chủ trạm chỉ định và cấu hình chỉ đọc, cổng còn lại đi ra mạng O&M. Việc nối vào mạng trạm phải theo quy định an ninh mạng của chủ trạm.
Khoảng cách, nhiễu, nguồn. Tuyến RS485 hoặc Ethernet từ tủ ngoài trời về nhà điều khiển đi qua bộ chuyển đổi quang PW-SDOF để cách ly và chống nhiễu. Mạng O&M trong trạm dùng switch USR-ISG1008 hai nguồn. Gateway nên lấy nguồn từ hệ DC tự dùng có ắc quy của trạm qua bộ DC/DC có ngõ ra trong dải 9–36 VDC, để vẫn báo được khi mất điện xoay chiều.
Khi mất mạng. USR-M300 có bộ nhớ đệm theo datasheet để gửi lại khi có kết nối; cơ chế gửi bù và khả năng giữ dữ liệu qua mất điện cần cấu hình và kiểm thử theo dự án. Liên động tại chỗ (nhiệt độ phòng cao thì bật quạt) chạy trên gateway, không phụ thuộc mạng.
| Vai trò | Thiết bị | Ghi chú |
|---|---|---|
| Gateway O&M | USR-M300 (bản 4G hoặc Ethernet) | 2 cổng nối tiếp, 2 DI, 2 DO rơ-le, 2 AI 4–20 mA, ghép module I/O; Modbus RTU/TCP; MQTT(S); VPN PPTP, L2TP, OpenVPN; -25~70 °C. |
| Đọc rơ-le, IEC 61850, xử lý tại chỗ | USR-EG628-ETH | Ubuntu 20.04, Docker, Node-RED; IEC 61850, IEC 104, Modbus trong datasheet; 2 Ethernet; -20~70 °C. |
| Mở rộng DI, AI | Module USR-IO (IO8000, IO0440) | Tiếp điểm phụ máy cắt, cửa, đầu báo khói có tiếp điểm, cảm biến 4–20 mA. |
| Nhiệt độ, độ ẩm phòng | TH30 | ±0,2 °C / ±2 %RH, bản RS485 Modbus RTU. |
| Cách ly tuyến xa | Bộ chuyển đổi quang PW-SDOF | 1 RS485 + 4 Ethernet sang cáp quang single-mode, 20 km; cách ly, chống sét. |
| Switch mạng O&M | USR-ISG1008 | Hai nguồn dự phòng 9,6–60 VDC, chống sét 6 kV, -40~85 °C. |
| Router 4G kênh riêng | USR-G806p | 2 SIM, VPN IPSec, OpenVPN; -40~75 °C. |
| Đo điện | Đồng hồ đa chức năng hoặc công tơ điện tử có RS485 Modbus | Lộ tổng và các lộ ra. |
| Nhiệt độ máy biến áp | Đồng hồ nhiệt độ dầu, cuộn dây có ngõ ra 4–20 mA; bộ điều khiển nhiệt độ máy biến áp khô có RS485 | Lấy tín hiệu song song, không thay thiết bị bảo vệ nhiệt. |
Trạm phân phối của khách hàng thường chỉ cần USR-M300 cộng vài module USR-IO. Chọn USR-EG628-ETH khi phải đọc IEC 61850, cần lưu trữ, xử lý lớn tại chỗ, hoặc muốn chạy máy chủ O&M ngay trong trạm. Trạm kiosk ngoài trời cần kiểm tra nhiệt độ trong tủ so với dải nhiệt của thiết bị.
Giám sát
Điều khiển
Cảnh báo, báo cáo
TT 05/2025/TT-BCT Điều 30 (sửa bởi TT 46/2025/TT-BCT): trạm biến áp từ 110 kV trở lên và nhà máy điện từ 10 MW phải có Gateway/RTU với hai kết nối độc lập về vật lý tới hệ thống SCADA của cấp điều độ. Ở các trạm, nhà máy này, USR-M300 và USR-EG628-ETH chỉ làm gateway phụ thu thập, giám sát cho O&M, không thay RTU, gateway kết nối điều độ. Nhánh kết nối điều độ cho điện mặt trời mái nhà đấu nối trung áp là trường hợp khác, xem bài Kết nối điều độ.
Trạm biến áp phân phối dưới 110 kV của khách hàng: chưa tìm thấy nghĩa vụ giám sát bắt buộc; giải pháp trong bài là giám sát vận hành tự nguyện.
Thông tin quy định cập nhật tháng 10/2026. Trước khi triển khai, đối chiếu hướng dẫn kỹ thuật mới nhất của cơ quan tiếp nhận dữ liệu.
Không. Theo TT 05/2025/TT-BCT Điều 30 (sửa bởi TT 46/2025/TT-BCT), trạm từ 110 kV cần Gateway/RTU với hai kết nối độc lập về vật lý tới SCADA của cấp điều độ. USR-M300 chỉ làm gateway phụ cho O&M.
Công tơ đo đếm mua bán điện thường được niêm phong và do đơn vị điện lực quản lý. Muốn đọc phải thỏa thuận với đơn vị quản lý; cách thường làm là lắp đồng hồ đa chức năng riêng cho mục đích vận hành.
Nếu đồng hồ không có ngõ ra 4–20 mA, lắp thêm cảm biến nhiệt độ có ngõ ra 4–20 mA hoặc RS485 tại vị trí đo do nhà sản xuất máy biến áp chỉ định, làm khi máy đã cắt điện. Không can thiệp mạch bảo vệ nhiệt hiện có.
Phần giám sát inverter dùng chung gateway với trạm. Nếu hệ đấu nối trung áp hoặc từ 100 kW, yêu cầu kết nối điều độ xem bài Kết nối điều độ.
Gateway chủ động kết nối ra ngoài qua MQTT có TLS, không mở cổng cho kết nối từ ngoài vào mạng trạm. Truy cập cấu hình từ xa đi qua OpenVPN hoặc IPSec; tránh PPTP, L2TP không mã hóa. Mạng O&M tách khỏi mạng điều khiển, bảo vệ.
Gửi mô tả hiện trường, thiết bị đang có và nơi cần xem dữ liệu. Kỹ sư PROTO trao đổi phương án kiến trúc và thiết bị phù hợp.
